Το «κλεμμένο» αρχείο και το κρυμμένο

Διαβάζοντας τα σχετικά άρθρα του ριζοσπάστη, μου δημιουργήθηκαν ορισμένες σκέψεις που με κάνουν να επανέλθω στο θέμα.
Το ΚΚΕ κατασκευάζει στον Περισσό, δίπλα από το υφιστάμενο ένα νέο εντυπωσιακό κτήριο συνολικής δόμησης 6.500 τ.μ. για να στεγάσει το ιστορικό του αρχείο. Το κτήριο που αναγγέλθηκε και παρουσιάστηκε πέρυσι τέτοια εποχή θα αποτελέσει επίσης κέντρο συντήρησης και μελέτης του αρχείου. Σύμφωνα με τα άρθρα του ριζοσπάστη θα είναι ένα τεράστιο κτήριο με σύγχρονες εγκαταστάσεις και τεχνολογικό εξοπλισμό που θα εξασφαλίζουν ιδανικές συνθήκες φύλαξης και συντήρησης του πολύτιμου αρχείου. Πρόκειται πραγματικά για ένα πολύ μεγάλο έργο και ασφαλώς το κόστος οικοδόμησης (για να μην αναφερθούμε στο κόστος λειτουργίας) θα ανέρχεται σε αρκετά εκατομμύρια ευρώ. Τα οικονομικά μεγέθη είναι πολύ μεγάλα και εύλογα προκαλούν απορίες. Το ΚΚΕ θα πρέπει κάποτε να αποκαλύψει πλήρως τα οικονομικά του στοιχεία ώστε να δώσει απάντηση σε όσα λέγονται (δικαίως;) για τεράστια περιουσία και μεγάλες επιχειρησιακές δραστηριότητες.
Δεν είναι βέβαια δυνατό να πιστέψει κανείς πως μέρος της οικονομικής εξόρμησης του 2009, όπως ανέφερε το ΚΚΕ, επαρκεί για ένα τέτοιο έργο. Εκτός και αν έχουν σκοπό να ολοκληρώσουν το έργο σε 20 χρόνια, γεγονός που θα έχει άμεσες συνέπειες και στην μελέτη του αρχείου, καθώς σύμφωνα με τον ριζοσπάστη, μετά την άνεγερση του κτηρίου το αρχείο θα αρχίσει να μελετάται. Η σύνδεσή της μελέτης του αρχείου με την ανέγερση του νέου κτηρίου μόνο ως δικαιολογία φαντάζει. Άλλωστε εδώ και πάνω από 60 χρόνια σχεδόν τίποτα δεν έχει δημοσιευτεί από αυτό το αρχείο.
Τελευταία, αντί για τη δημοσιοποίηση του αρχείου και την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό το ΚΚΕ προσπαθεί να θολώσει τα νερά με εκδόσεις ήδη δημοσιευμένων στοιχείων, είτε ακίνδυνων πραγμάτων όπως τα πρακτικά της 12ης ολομέλειας της ΚΕ του 1968. Το αρχείο του ΚΚΕ περιλαμβάνει ωστόσο πολύ σημαντικότερα έγγραφα: Πρακτικά συνεδριάσεων του Πολιτικού Γραφείου ή της Κεντρικής Επιτροπής την κρίσιμη δεκαετία του ΄40, εκθέσεις προς αυτα τα όργανα, μυστικές αποφάσεις, πορίσματα επιτροπών για διάφορα θέματα όπως διαγραφές ή αποκαταστάσεις, επιστολές, τηλεγραφήματα αποκωδηκοποιημένα μυνήματα των ασυρμάτων με το εξωτερικό, αλληλογραφία με ξένους ηγέτες, εντολές προς διάφορα στελέχη, προσωπικό αρχείο διαφόρων στελεχών όπως του Άρη Βελουχιώτη και ποιος ξέρει τι άλλο. Αυτά είναι τα σημαντικά στοιχεία και όχι τα ήδη δημοσιευμένα επίσημα κείμενα.
Και σαν να μην έφτανε το γεγονός ότι το ΚΚΕ κρατάει ένα τόσο σημαντικό αρχείο στο σκοτάδι, κατηγορεί το ΚΚΕ εσωτερικού για κλοπή μέρους αυτού του αρχείου. Κατά τη διάσπαση του 1968, το ΚΚΕ εσωτερικού κράτησε ένα τμήμα από το αρχείο, το οποίο εδώ και 17 χρόνια μελετάται ελεύθερα στα ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας), ακόμη και χωρίς τέλειες εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα να έχουν δημοσιευτεί πλήθος μελετών που φώτισαν δραματικά τα ιστορικά γεγονότα και μας έδωσαν την εικόνα για το περιεχόμενο και του υπόλοιπου αρχείου.
Το ΚΚΕ αντί να λογοδοτεί για την απαράδεκτη πρακτική του να κρατάει ιδιαιτέρως σημαντικά στοιχεία της ελληνικής ιστορίας κρυφά, εγκαλεί εκείνους που κατάφεραν να αποσπάσουν ένα μέρος του αρχείου από το σκοτάδι και να το δημοσιοποιήσουν. Ελ ολίγοις εκεί που μας χρωστάγανε μας πήραν και το βόδι. Άλλωστε η διάσπαση του 1968 δεν ηταν μία μικρή αποχώρηση από το ΚΚΕ, ήταν, όπως και το 1991, διάσπαση περίπου στο μέσο και ως εκ τούτου όλο το αρχείο θα έπρεπε να ανήκει εξ ίσου και στα δύο τμήματα που προέκυψαν από τη διάσπαση. Αυτό που ενοχλεί ασφαλώς είναι ότι έχουν ήδη βγει διάφορα άπλυτα στη φόρα, για τα οποία αντί για απάντηση επί της ουσίας, προβάλλεται η κατηγορία της «κλοπής».
Ακόμη και αν κάποτε το αρχείο δοθεί στη δημοσιότητα, ερώτημα παραμένει αν θα επιτρέπεται σε όλους τους επιστήμονες η μελέτη του και αν θα είναι όλα τα έγγραφα και τα στοιχεία του αρχείου προσβάσιμα. Μια πολύ καλή δικαιολογία για το τι θα μελετάται και τι όχι μπορεί να αποτελέσει η πλημμύρα που έπληξε το αρχείο το 1994. Ας ελπίσουμε πως δε θα ακούσουμε ότι η πλημμύρα έχει επιφερει σοβαρές «βλάβες» ή έχει «καταστρέψει ολοσχερώς» τα πιο σημαντικά έγγραφα αυτού του αρχείου.

Ο κώδικας DaVinci στον Περισσό

Καταχωνιασμένος σε υπόγεια, ασφαλισμένος πίσω από σιδερόφραχτες θωρακισμένες πόρτες, φυλαγμένος με υπερσύγχρονα συστήματα ασφαλείας, ή απλά τοποθετημένος σε ένα κλειδωμένο δωμάτιο, δεν ξέρω πως ακριβώς φυλάσσεται, πάντως στον Περισσό ή σε άλλο μέρος, βρίσκεται κλειδαμπαρωμένος ένας επιστημονικός θησαυρός για το μελετητή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ένας θησαυρός τεράστιας επιστημονικής αξίας που θα έλυνε πολλά από τα προβλήματα – ερωτήματα που έχουν διατυπωθεί σχετικά με τα ιστορικά γεγονοτα και τις αιτίες που τα προκάλεσαν για την άκρως ενδιαφέρουσα δεκαετία 1940 – 1950. Πρόκειται φυσικά για το ιστορικό αρχείο του ΚΚΕ, το οποίο αφορά έναν αιώνα περίπου ελληνικής ιστορίας και στο οποίο δεν έχουν καμία πρόσβαση οι μη εξουσιοδοτημένοι επιστήμονες.
Την δεκαετία του 1990 τα υπόγεια του Περισσού όπου φυλάσσονταν τότε το αρχείο πλημμύρισαν με αποτέλεσμα ένα μέρος του να καταστραφεί. Δεδομένου ότι δεν επιτράπηκε η είσοδος σε κανέναν μη εντεταλμένο, κανείς δε γνωρίζει ποιο τμήμα του καταστράφηκε, αφού αλλωστε κανείς δε γνωρίζει ούτε το αρχικό ούτε το σημερινό περιεχόμενο αυτού του αρχείου. Η συντήρηση αυτού του τόσο σημαντικού αρχειακού υλικού, μολονότι αποτελεί μνημείο της ελληνικής ιστορίας, έγινε (επαρκώς; πλημμελώς;) χωρίς την αρωγή και εποπτεία κανενός δημόσιου φορέα.
Το ΚΚΕ κρατάει κρυφό το αρχείο του αξιοποιώντας επιλεγμένα τμήματά του, όποτε και όπως το επιθυμεί, κρατώντας ηθελημένα την επιστημονική έρευνα στο σκοτάδι των εικασιών. Η πρακτική αυτή είναι απολύτως απαράδεκτη δεδομένου ότι ιδιαιτέρως για τη δεκαετία 1940 -1950 το ΚΚΕ ήταν εκ των πρωταγωνιστών, και τα αρχεία αυτά είναι πολύ σημαντικά για ολόκληρη την ελληνική ιστορία. Ακόμη και τα αρχεία των υπουργείων όλων των πολιτισμένων κρατών μετά από αρκετά χρόνια, 50 συνήθως, ανοίγουν στην επιστημονική κοινότητα, προκειμένου να τύχουν επιστημονικής μελέτης. Το ελληνικό κομουνιστικό κόμμα 60 χρόνια μετά το τέλος και του εμφυλίου πολέμου κρατάει κρυφά τα αρχεία για τους μελετητές, και αν και χτίζει νέο κτίριο για να τα στεγάσει κανείς δε γνωρίζει αν θα υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση στο σύνολο του αρχείου ή αν θα προηγηθεί αυστηρή επιλογή ακίνδυνων στοιχείων, αφού άλλωστε κανείς δεν γνωρίζει τι ακριβώς στοιχεία περιλαμβάνονται στο αρχείο αυτό. Η έως και τώρα απόκρυψη του αρχείου είναι απολύτως λογικό να οδηγεί στη σκέψη ότι υπάρχουν στοιχεία στα αρχεία αυτά, που το ΚΚΕ έχει λόγους να μην αποκαλύπτει.
Ένα μέρος από το αρχείο του ΚΚΕ κατά τη διάσπαση του 1968, πέρασε στα χέρια του ΚΚΕ εσωτερικού και τώρα βρίσκεται στα ΑΣΚΙ, και αποτελεί σήμερα το μοναδικό διαθέσιμο ελεύθερα στους μελετητές αρχειακό υλικό για την μελέτη της πολιτικής του ΚΚΕ κατά την κρίσιμη δεκαετία του 1940 – 1950. Ταυτόχρονα από τις τέως σοσιαλιστικές χώρες έρχονται στο φως αρχεία που αφορούν τις σχέσεις του ΚΚΕ με τις χώρες αυτές (π.χ. Β. Κόντης – Σπ. Σφέτας, Εμφύλιος Πόλεμος, έγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά αρχεία, Θεσσαλονίκη 1999, εκδ.επίκεντρο). Τα αρχεία αυτά δίνουν μια είκόνα για το τι είδους στοιχεία περιέχονται στο κρυφό αρχείο, και προφανως είναι καλύτερα για το ΚΚΕ να παραμείνουν στο σκότος. Τα δημοσιευμένα έως τώρα αρχεία περιλαμβάνουν, εκτός των άλλων, ραδιοτηλεγραφήματα επιστολές και αναφορές προς τις σοσιαλιστικές χώρες, στα οποία αποδεικνύεται η σχέση απόλυτης εξάρτησης του ΚΚΕ με το διεθνές σοσιαλιστικό κέντρο, επισης άπειρες εκθέσεις που κατέθεταν ασταμάτητα τα στελέχη του ΚΚΕ προς την καθοδήγηση, ακόμη και όταν διεξάγονταν συνεχείς φονικές μάχες, κρίνοντας πρόσωπα, περιγράφοντας γεγονότα και καταστάσεις, και συχνά θίγοντας διάφορα κακώς κείμενα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι εκθέσεις που γράφτηκαν καθ’ υπόδειξη της Ζαχαριαδικής κυρίως ηγεσίας προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως επιβαρυντικά στοιχεία για εσωτερικές εκκαθαρίσεις πολιτικών αντιπάλων, δηλαδή διαφωνούντων. Υπάρχουν επίσης στοιχεία για την συγκρότηση, λειτουργία και δράση τόσο του ΕΑΜ όσο και του ΔΣΕ.
Μέσα από την μελέτη των αρχείων αυτών, αναμένεται να αποδειχθεί ο βαθμός εμπλοκής του Στάλιν στον ελληνικό εμφύλιο, να αποσαφηνιστούν οι στόχοι της πολιτικής του ΚΚΕ και να καταδειχθεί εάν και κατά πόσο οι στόχοι αυτοί ήταν γνωστοί στους απλούς και άδολους αγωνιστές που θυσίασαν τη ζωή τους πιστεύοντας σε υψηλά ιδανικά. Επίσης θα αποδειχθεί το έυρος του ανωμαλου εσωκομματικού καθεστώτος που επέβαλε ο Ζαχαριάδης, όπως άλλωστε καταγγέλθηκε κατά την αποκαθήλωσή του τελευταίου, και που είχε σαν αποτέλεσμα αθώοι αγωνιστες να κατηγορηθουν για προδότες και να υποστούν βασανιστήρια ακόμη και να εκτελέστούν (πρβλ Θωμάς Δρίτσιος, Γιατί με σκοτώνεις σύντροφε, Αθήνα 1983 – εκδόσεις Γλάρος, Πάνος Γιαννικόπουλος, Υπόθεση Ζαχαριάδη, Καταδίκη και αποκατάσταση του κομμουνιστή ηγέτη, Αθήνα 2001– εκδόσεις Φιλίστωρ ). Θα φωτιστούν συσκοτισμένα στοιχεία της ιστορίας του ΚΚΕ, θα εξηγηθούν οι ακατανόητες αποφάσεις, θα δικαιολογηθούν τα περιβόητα λάθη της αριστεράς και ενδεχομένως θα αποκαλυφθούν σκοτεινές πλευρές κάποιων πρωταγωνιστών.
Μέσα στο κρυφό αρχείο βρισκονται οι αποδείξεις για συμπεράσματα, στα οποία όποιος σκέφτεται χωρίς προκαταλήψεις οδηγείται αβίαστα. Οι αποδειξεις είναι πολύ σημαντικες, αλλά όταν απουσιάζουν, ή αποκρύπτονται, ο νοήμων άνθρωπος έχει χρέος να αξιοποιεί τις ενδείξεις και από αυτές να βγάζει συμπεράσματα. Όσο και να προσπαθεί το ΚΚΕ να κρύψει την αλήθεια, σταδιακά φτάνουμε σε αυτή μεσα από άλλες πηγές, αξιοποιώντας τη διεθνή γνώση και κυρίως αφήνοντας ανεπηρέαστη τη σκέψη και τη λογική.